Je stond met een tas aan je voeten en een bordje in je hand. UTRECHT, stond erop. Of BREDA. Auto’s reden voorbij. Een bestuurder keek even opzij, een ander haalde zijn schouders op. Dan gingen verderop ineens de remlichten aan. Tas oppakken, naar de auto lopen, hopen dat de bestemming een beetje overeenkwam.
‘Waar moet je heen?’
‘Naar Utrecht.’
‘Ik ga tot Gouda. Kun je daar verder?’
Zo kon een reis beginnen. Zonder kaartje, zonder reservering en zonder zekerheid over de aankomsttijd.
Een lege stoel als vervoermiddel
Vooral in de jaren zestig, zeventig en tachtig was de lifter een herkenbare verschijning. Het paste bij het beeld van jongeren die met een rugzak Europa introkken, maar liften was ook praktisch. Niet iedereen had een auto en een treinkaartje kostte geld. Wie naar zijn ouders, vrienden of een vakantieadres wilde, kon proberen mee te rijden met iemand die toch al die kant op ging.
Studenten en dienstplichtige militairen behoorden tot de bekende liftersgroepen. Het was geen vervoer met een dienstregeling. Je rekende op een lege stoel en op de bereidheid van een onbekende om die beschikbaar te stellen.
Daar zat iets eenvoudigs in: twee mensen moesten dezelfde kant op. De een had een auto, de ander niet.
Langs de snelweg, maar niet op de vluchtstrook
Bij ‘liften langs de snelweg’ denken we al snel aan iemand naast voorbijrazende auto’s. Toch vraagt dat beeld om een onderscheid. De snelweg zelf is geen plek voor voetgangers. Ook de vluchtstrook is geen halte: automobilisten mogen daar alleen bij een noodgeval stoppen.
Het liften speelde zich daarom onder meer af bij toegangswegen vóór het begin van de autosnelweg, op speciale liftplaatsen en bij tankstations en parkeerplaatsen. Niet elke plek bij een oprit was daarvoor geschikt of toegestaan. Een bestuurder moest je kunnen zien en ergens kunnen stoppen zonder het verkeer in gevaar te brengen.
Bij een tankstation kon je bovendien eerst vragen waar iemand heen ging. Dat was iets anders dan een duim opsteken en proberen in een paar seconden contact te maken.
Van Smirren / Anefo · Nationaal Archief · CC0 1.0
Het kartonnen bordje
Een stuk karton en een dikke stift waren genoeg om je bestemming bekend te maken. Het bordje kwam van een doos; de letters moesten vooral leesbaar zijn. Een verre bestemming kon aantrekkelijk klinken, maar een stad onderweg bood misschien meer kans op een eerste lift.
Liften betekende voortdurend afwegen. Stapte je in bij iemand die maar een klein stukje verder ging? Of wachtte je op een langere rit? Een lift kon je tientallen kilometers vooruithelpen en je tegelijk achterlaten op een plek waar nauwelijks iemand stopte.
De afstand op de kaart vertelde dus niet het hele verhaal. De plek waar je uitstapte was minstens zo belangrijk.
Wachten en kennismaken
Het wachten hoorde erbij. Soms stopte er snel iemand. Soms kreeg je ruim de tijd om te twijfelen aan je bordje, je plek en het hele plan. Regen maakte het karton slap. De tas leek steeds zwaarder te worden, ook als je hem niet droeg.
Zodra je instapte, veranderde de situatie. Je zat ineens in de kleine wereld van iemand anders: diens muziek, rijstijl en spullen op de achterbank. Een gesprek kon beginnen met de bestemming en eindigen bij werk, familie of een vakantie van jaren geleden.
Dat leverde verhalen op die je met een treinkaartje niet automatisch kreeg. Maar de afhankelijkheid had ook een keerzijde. Je wist vooraf niet bij wie je instapte. Andersom wist de automobilist evenmin wie hij meenam. Niet iedere ontmoeting was prettig, en de nostalgie maakt die onzekerheid niet kleiner.
De trein werd een aantrekkelijker alternatief
Een belangrijke verandering in Nederland was de invoering van de ov-studentenkaart in 1991. Voor studenten die daarvan gebruik konden maken, werd het openbaar vervoer veel aantrekkelijker. Waarom langs de weg wachten als je ook de trein kon nemen?
Rijkswaterstaat vertelde de NOS in 2019 dat het aantal lifters sterk was afgenomen ten opzichte van twintig jaar eerder. Daarbij werden geen aantallen bijgehouden. De afname werd dus wel waargenomen, maar een nauwkeurige landelijke telling ontbrak.
Ook zorgen over veiligheid spelen mee. Dat betekent niet dat vroeger iedereen elkaar vertrouwde. Wel vraagt liften om een beslissing die veel mensen liever vermijden: stap ik bij deze onbekende in, of laat ik deze onbekende instappen?
Guaka · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
Is liften uitgestorven?
Nee. Er zijn nog mensen die liftend reizen, en verenigingen organiseren nog steeds liftwedstrijden. Een concreet voorbeeld is de GommerliftRace, die in 2026 haar tiende editie aankondigde. De opgestoken duim is dus geen verdwenen gebruik.
De functie is wel veranderd. Voor een deel van de huidige lifters staat het avontuur voorop: de ontmoetingen, het improviseren en de uitdaging om ergens te komen. Dat verschilt van het vertrouwde beeld van de student die op vrijdag vooral goedkoop naar huis wilde.
Vooraf afgesproken meerijden via een platform lijkt er in één opzicht op: je benut een plek in een auto die toch al rijdt. Maar bij klassiek liften is juist de ontmoeting onderweg beslissend. Je hebt nog geen chauffeur als je vertrekt.
Wie tegenwoordig een lifter ziet, kijkt misschien even verbaasd op. Een rugzak, een bordje, een duim. Het gebaar is nog altijd meteen te begrijpen. Alleen is het bijzonder geworden dat iemand zijn reis ervan laat afhangen.